«واشنگتن دربار» کنفرانسی سالانه و میان‌رشته‌ای است که از سوی انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان در واشنگتن دی‌سی برگزار می‌شود و برای گشودن زمینه‌ی گفتگوی فکری درباره‌ی بحث‌های مهم دینی، فرهنگی و سیاسی که جوامع معاصر را شکل می‌دهند، طراحی شده است. نخستین کنفرانس، که در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴ در دانشگاه جورج واشنگتن برگزار شد، به موضوع پساسلام‌گرایی پرداخت و تحولات سیاسی و فکری در حال دگرگونی در جوامع مسلمان را بررسی کرد. دومین کنفرانس، که در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵ در دانشگاه جورج‌تاون برگزار شد، بر رابطه‌ی تاریخی و معاصر میان جوامع یهودی و جهان فارسی‌زبان تمرکز داشت و قرن‌ها پیوند فرهنگی، هم‌زیستی و دادوستد تمدنی را مورد توجه قرار داد. سومین کنفرانس واشنگتن دربار، بر پایه‌ی این بحث‌ها، به موضوع آزادی دین و مذهب خواهد پرداخت؛ موضوعی که از مهم‌ترین مسائل هنجاری و سیاست‌گذاری در زمانه‌ی ما به شمار می‌رود.

ضرورت و منطق برگزاری (دور سوم)
آزادی دین و مذهب همچنان یکی از ستون‌های اصلی چارچوب‌های مدرن حقوق بشر و حکمرانی دموکراتیک به شمار می‌رود. با این حال، تفسیر و اجرای آن در جوامع، نظام‌های سیاسی و سنت‌های دینی گوناگون، تفاوت‌های چشمگیری دارد. در سراسر جهان، دولت‌ها و جوامع همچنان با این مساله روبه‌رو اند که چگونه میان آزادی دینی و اصول مهم دیگری چون همبستگی اجتماعی، هویت ملی و امنیت عمومی توازن برقرار کنند. در همین حال، دگرگونی‌های تکنولوژیک، به‌ویژه گسترش رسانه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی، شیوه‌های بیان دینی، گفت‌وگوهای مذهبی و منازعات دینی در عرصه‌ی عمومی را دگرگون می‌سازند. هم‌زمان، پرسش‌هایی درباره‌ی جایگاه اقلیت‌های دینی، حق سرپیچی از هنجارهای مذهبی و اصل «آزادی از دین» در بسیاری از نقاط جهان، به‌ویژه در برخی زمینه‌های مذهبی محافظه‌کار، همچنان محل بحث و مناقشه است. کنفرانس پیشنهادی می‌کوشد بستری میان‌رشته‌ای برای گردهم‌آیی پژوهشگران، سیاست‌گذاران، رهبران جامعه‌ی مدنی و متخصصان حوزه‌ی تکنولوژی فراهم سازد تا این بحث‌های در حال تحول را بررسی کنند و راه‌های سازنده‌ای برای حفاظت از آزادی دین و مذهب در جهانی که با شتاب دگرگون می‌شود، پیشنهاد کنند.

اهداف کنفرانس
این کنفرانس تلاش دارد:
- گفتگوی میان‌رشته‌ای درباره‌ی مفهوم و عمل آزادی دین و مذهب را گسترش دهد.
- دیدگاه‌های مقایسه‌ای درباره‌ی آزادی دینی در سنت‌های بزرگ مذهبی را بررسی کند.
- رابطه‌ی میان دین، حکمرانی سکولار و ارزش‌های سیاسی لیبرال را مورد بحث قرار دهد.
- تفاوت‌های منطقه‌ای و جهانی در حمایت از آزادی دین و مذهب را ارزیابی کند.
- نقش تکنولوژی، رسانه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی در شکل‌دهی به گفتمان دینی را بررسی کند.
- نقش سازمان‌های بین‌المللی و چارچوب‌های سیاست‌گذاری در تقویت آزادی دین و مذهب در سطح جهان را مورد بحث قرار دهد.

محورهای اصلی
کنفرانس به چند محور عمده خواهد پرداخت، از جمله:
- دیدگاه‌های مقایسه‌ای درباره‌ی آزادی دین و مذهب در سنت‌های یکتاپرستانه و چندخدایی.
- آزادی دین و مذهب و حکمرانی سکولار، از جمله تنش‌های میان حقوق دینی و سیاست‌های دولت.
- آزادی دین و مذهب در جوامع با اکثریت مسلمان، از جمله بحث‌های مربوط به اصل آزادی از دین.
- تکنولوژی و آزادی دین و مذهب، با تمرکز بر نقش شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی در شکل‌دهی به بیان و گفتمان دینی.
- حکمرانی بین‌المللی و آزادی دین و مذهب، از جمله نقش نهادهایی چون سازمان ملل متحد و گزارش‌های سالانه‌ی جهانی آزادی دینی که از سوی وزارت امور خارجه‌ی ایالات متحده منتشر می‌شود.

فعالیت‌های کنفرانس
این کنفرانس مجموعه‌ای متنوع از برنامه‌های علمی و فرهنگی را دربر خواهد گرفت:
- نشست‌های تخصصی با حضور پژوهشگران برجسته در حوزه‌های مطالعات دینی، علوم سیاسی، سیاست‌گذاری عمومی و علوم اجتماعی.
- گفتگوهای ویژه با سیاست‌گذاران، اندیشمندان و فعالان حوزه‌ی عمل.
- معرفی و نقد کتاب، با تمرکز بر آثار تازه در حوزه‌ی دین و جامعه.
- برنامه‌ی فرهنگی «شب رومی در واشنگتن» به مناسبت هشتصد و نوزدهمین سالگرد تولد شاعر و عارف فارسی‌زبان، جلال‌الدین رومی. این برنامه در موزه‌ی انجیل برگزار خواهد شد و شامل شعرخوانی، موسیقی و تاملاتی درباره‌ی پیام معنوی رومی و وحدت انسانی خواهد بود.

شرکت‌کنندگان
در این کنفرانس حدود ۸۰ تا ۱۰۰ نفر گردهم خواهند آمد، از جمله:
- پژوهشگران و محققان بین‌المللی
- رهبران دینی و اجتماعی
- نهادهای جامعه‌ی مدنی
- نمایندگان دولتی و دیپلماتیک
- فعالان رسانه‌ای
- متخصصان حوزه‌ی تکنولوژی و سیاست‌گذاری

دستاوردها و تأثیرات مورد انتظار
- پس از نشر فراخوان مقاله، کمیته‌ی علمی کنفرانس، آثار علمی برتر را برای ارائه در کنفرانس انتخاب خواهد کرد.

دستاوردهای مورد انتظار این برنامه عبارت اند از:
- نشر یک مجموعه‌ی علمی و ویرایش‌شده بر پایه‌ی مقاله‌های منتخب کنفرانس.
- ایجاد بحث‌ها و شبکه‌های مرتبط با سیاست‌گذاری میان پژوهشگران، سیاست‌گذاران و فعالان حوزه‌ی عمل.
- تقویت گفتگوی فکری درباره‌ی آزادی دین و مذهب در میان مناطق و رشته‌های گوناگون.

فرصت‌های همکاری
انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان از همکاری با نهادهای دانشگاهی، بنیادها، اندیشکده‌ها و سازمان‌های بین‌المللی که با چشم‌انداز این کنفرانس در زمینه‌ی تقویت گفتگوی سازنده درباره‌ی دین، آزادی و کثرت‌گرایی هم‌سو اند، استقبال می‌کند. این همکاری‌ها می‌تواند شامل میزبانی مشترک، همکاری برنامه‌ای، مشارکت پژوهشی و حمایت مالی باشد.